این کتاب، تلاشی است برای پاسخ به چرایی و چگونگی دموکراسیسازی در رژیمهای اقتدارگرای انطباقی؛ نظامهایی که با بهکارگیری استراتژیهای انعطافپذیر، توان تداوم حیات خود را افزایش میدهند.
فصل اول (معمای ایران و مسیرهای ممکن) با بررسی ساختار حکومت جمهوری اسلامی به این سؤال مهم میپردازد که آیا استفاده از روشهای سنتی دموکراسیسازی، از جمله اصلاحطلبی دولتمحور، میتواند راهحلی راهگشا برای خروج از بنبست سیاسی موجود در ایران باشد؟ در این فصل همچنین با مرور سیر تاریخی و نیز ساختار حقوقی و حقیقی حاکمیت در ایران، در مییابیم که ناپایداری وضعیت موجود مستلزم روشهایی مبتکرانه است و راهحلهای پیشین دیگر پاسخگوی نیازهای روز ایران نیست.
فصل دوم (تصمیمات دشوار و واقعیتهای تلخ) به جایگاه ذینفعان داخلی و خارجی و نیز تناسبات پیچیده رژیم برای حفظ بقای خود اشاره کرده و به این واقعیت تلخ دست مییابد که تمام بازیگران اثرگذار بیرون و درون ایران خود را با شرایط موجود سازگار و منافع خود را بیشینه نمودهاند. این واقعیت ما را به این نتیجه میرساند که استیفای حقوق ملی ایرانیان در برابر قدرتهایی که از وضعیت فعلی منافع سرشاری میبرند، تصمیمی دشوار بوده و همتی ویژه میطلبد.
فصل سوم (تنگناهای دشوار و جستجوی راه نجات) خطرات تداوم وضع موجود و ضرورت اقدامی فوری را برجسته نموده و با مرور درسهایی از گذارهای بینالمللی، از آفریقای جنوبی و شیلی تا عراق و کشورهای پساشوروری، از طرحی برای شمولیت تمامی جریانهایی که میتوانند نقشی هر چند اندک در فرآیند دموکراسی در ایران داشته باشند، پردهبرداری میکند.
فصل چهارم (مبانی و تبارشناسی سیاسی) غالبا به بحث تئوریک درباره ریشهها و گونهشناسی موجود در این نظریه پرداخته، گروههای سیاسی موجود را به شش دسته کلی تقسیم نموده و به تشریح گفتمانی و جریانی تمامی آنها میپردازد. در نهایت با یافتن مشترکات موجود در میان چهار دسته از این شش گروه، مسیری انطباقپذیر برای دموکراتیزاسیون پیشنهاد مینماید.
فصل پنجم (ذینفعان دموکراسی) با بسط گونهشناسی رویکردهای سیاسی در نظامهای اقتدارگرا و شرح نقش مخرب محافظهکاران تندرو و اپوزیسیون اقتدارگرا، به ارائه و توصیف حلقه دموکراتیزاسیون پرداخته و نقش محافظهکاران میانهرو، اصلاحطلبان دولتمحور، اصلاحطلبان جامعهمحور، و اپوزیسیون دموکراسیخواه را واکاوی میکند. در این فصل، مدلی هیبریدی و انعطافپذیر شامل طرح الف (مسیر اصلاح تدریجی یا دموکراتیزاسیون توافقی) و طرح ب (مسیر براندازی کامل یا دموکراتیزاسیون انقلابی) معرفی و ساز و کار نیل آن به دموکراسی بررسی میگردد.
آخرین فصل کتاب (یک نقشه راه تطبیقی برای ایران) با بررسی شرایط ویژه ایران امروز، بیان ضرورت اقدامات همافزا، و برشماری طیفی از نیروهای اثرگذار، سه قالب ائتلاف برای نیروهای سیاسی ایران (از همافزایی غیررسمی تا اتحاد رسمی) را به صورت تطبیقی بررسی کرده، ضرورت ائتلاف حداکثری را برشمرده، ساختاری برای آن پیشنهاد نموده و اقدامات ضروری برای دوران پیش از گذار، گذار و پس از گذار را به بحث میگذارد.
نگارنده امیدوار است این کتاب نه به منزله پایانی بر بحران سیاسی در ایران، بلکه آغازی برای گفتگو به منظور حل آن تلقی شود.
