تاریخ معاصر ایران سرشار از جنبشهای انقلابی، سیاسی و اجتماعی است که هر یک در مقاطعی ظهور کرده، نیرو بسیج نموده و در برابر استبداد ایستادهاند. بااینحال، بخش بزرگی از این جنبشها یا در برابر فشارهای ساختاری سرکوب شدند، یا به تدریج دچار استحاله گشتند و یا در مسیر جذب قدرتهای حاکم فروپاشیدند.
در چنین چشماندازی، سازمان مجاهدین خلق ایران نمونهای نادر و استثنایی است: سازمانی که در سال ۱۳۴۴ بنیان گذاشته شد و با گذشت بیش از شش دهه، همچنان حضوری پویا در صحنه سیاسی ایران و منطقه دارد.
پرسش محوری این کتاب و این پیشگفتار چنین است: دینامیکهای بقا و بالندگی این سازمان در چیست؟
پرسش فوق تنها یک پرسش تاریخی یا موردی نیست، بلکه بخشی از یک مسئله نظری گستردهتر است که جامعهشناسی سیاسی سالهاست بدان میپردازد: چه دینامیکهایی به جنبشهای اجتماعی امکان بقا میدهند و کدام عوامل موجب زوال آنها میشوند؟ پاسخ به این پرسش نهتنها برای فهم تجربه ایران اهمیت دارد، بلکه به ادبیات جهانی جنبشهای اجتماعی و انقلابی نیز کمک میکند.
از لحاظ نظری، این کتاب بر دو چارچوب اصلی تکیه دارد: نخست، نظریهی «بازتولید ایدئولوژیک» (Althusser, 1971) که بر توانایی یک جنبش برای بازآفرینی منابع معنوی و عاطفی در درون خود تأکید دارد؛ دوم، نظریهی «ثبات سازمانی در شرایط فشار» که در ادبیات جنبشهای اجتماعی با آثار چارلز تیلی و سیدنی تارو (Tilly, 2004; Tarrow, 2011) برجسته شده است. بر این اساس، تشکلهایی که قادرند همزمان با مقاومت در برابر فشارهای بیرونی، نظام ارزشی و هویت درونی خود را بازتولید کنند، شانس بیشتری برای بقا و اثربخشی خواهند داشت.
کتاب حاضر به بررسی عوامل ماندگاری سازمان مجاهدین خلق ایران در طول شش دهه میپردازد و بر آن است ثابت کند که چگونه ترکیب آرمانگرایی، مرزبندی نظری، فداکاری، فرهنگ تشکیلاتی، رهبری پاکباز و نقش محوری زنان، توانسته است این جنبش را یکی از پایدارترین و متمایزترین نیروهای سیاسی خاورمیانه و حتی جهان کند.
بنابراین آنچه این کتاب پی میگیرد نگاهی پدیدارشناسانه به دینامیکها بقا و بالندگی در سازمان مجاهدین خلق ایران است