Εδώ και αιώνες, η ανθρωπότητα αναρωτιέται για το μυστήριο της συνείδησης και τη σχέση μεταξύ νου και ύλης. Κάποιοι έχουν αναζητήσει απαντήσεις στα βάθη της θρησκείας, άλλοι στην αφαίρεση της φιλοσοφίας, άλλοι πάλι στα ολοένα και πιο εξελιγμένα εργαλεία της επιστήμης. Υπάρχει όμως μια ιδέα που διατρέχει τις εποχές και φαίνεται να επανεμφανίζεται περιοδικά με ανανεωμένη δύναμη: η πιθανότητα ότι η συνείδηση, ή τουλάχιστον μια πρωτόγονη μορφή εμπειρίας, είναι μια θεμελιώδης και πανταχού παρούσα ιδιότητα του σύμπαντος. Αυτή η αρχέγονη ιδέα επανεμφανίζεται με δύναμη στη συζήτηση που απασχολεί σήμερα τους νευροεπιστήμονες και τους φιλοσόφους της συνείδησης. Αυτή η συζήτηση, που ξεκίνησε με την έλευση της νέας κβαντικής φυσικής, αναπτύχθηκε με τέτοια ορμή που κατάφερε να προσελκύσει το ενδιαφέρον και του ευρύτερου κοινού.
Η σπινωζική έννοια «Deus sive Natura» αντιπροσωπεύει μία από τις πιο ισχυρές και ριζοσπαστικές διατυπώσεις αυτής της οπτικής: όλα όσα υπάρχουν είναι έκφραση μίας μοναδικής θεϊκής-φυσικής ουσίας, και αυτό που ονομάζουμε «πνεύμα» ή «συνείδηση» δεν είναι ένα σπάνιο τυχαίο γεγονός, αλλά η ίδια η ύφανση της ύπαρξης. Από αυτή την οπτική γωνία, ο έναστρος ουρανός, ο παλμός ενός κυττάρου, η κίνηση των υποατομικών σωματιδίων και η διαίσθηση ενός ποιητή δεν είναι ξεχωριστά φαινόμενα, αλλά εκδηλώσεις ενός ζωτικού και συνειδητού συνεχούς.
Αυτό το βιβλίο ξεκινά ένα ταξίδι από την αρχαία σκέψη έως τη σύγχρονη επιστημονική συζήτηση, διατρέχοντας τη σκέψη αρχαίων φιλοσόφων, μεσαιωνικών μυστικιστών, σύγχρονων ιδεαλιστών και θεωρητικών του κβαντικού νου. Ο στόχος είναι να επανεξεταστεί η σκέψη του Σπινόζα πέρα από την ιστορική διάσταση, ξεκινώντας μια αναστοχαστική σκέψη σχετικά με τις επιπτώσεις της για το μέλλον της γνώσης. Αυτή η εξερεύνηση δεν θα περιοριστεί στην περιγραφή, αλλά θα προσπαθήσει να φέρει σε διάλογο διαφορετικές παραδόσεις και επιστήμες: φιλοσοφία, φυσική, νευροεπιστήμες και ηθική.
Το ερώτημα που συνοδεύει την αφήγηση είναι απλό και ταυτόχρονα συγκλονιστικό: και αν η συνείδηση δεν ήταν ένα καθυστερημένο προϊόν της εξέλιξης, αλλά μια αρχική ιδιότητα της ίδιας της πραγματικότητας; Αν αυτό ήταν αλήθεια, κάθε κομμάτι του σύμπαντος – από την πέτρα μέχρι τη σκέψη – θα συμμετείχε στην ίδια, μυστηριώδη συνειδητότητα. Μια συνειδητότητα που μας ενώνει όχι μόνο με τους άλλους ανθρώπους, αλλά με ολόκληρο τον κόσμο.
Στα κεφάλαια του βιβλίου περιγράφεται πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα, πώς μεταμορφώθηκε, πώς επικρίθηκε και πώς ακόμα και σήμερα επαναπροβάλλεται από επιστήμονες και φιλοσόφους. Δεν πρόκειται για την ανάλυση ενός δόγματος, αλλά για το άνοιγμα ενός χώρου σκέψης ικανό να ξεπεράσει τα εμπόδια μεταξύ των επιστημονικών κλάδων και των κοσμοθεωριών. Διότι, ίσως, η κατανόηση της συνείδησης σημαίνει την επανεξέταση ολόκληρου του ιστού της πραγματικότητας – και ίσως, τελικά, σημαίνει την επανεξέταση των ίδιων μας των εαυτών.
